Historia biologii na Uniwersytecie Pomorskim w Słupsku jest nierozerwalnie związana z dziejami uczelni i sięga początków jej istnienia. W listopadzie 1969 roku, wraz z utworzeniem Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku, powołano Zakład Biologii, rozpoczynając działalność naukową i dydaktyczną w zakresie nauk biologicznych. Był to okres intensywnego rozwoju szkolnictwa wyższego na Pomorzu Środkowym oraz tworzenia nowych ośrodków akademickich odpowiadających na potrzeby regionu. Od początku istnienia jednostki jej misją było nie tylko kształcenie przyszłych nauczycieli biologii, lecz także rozwijanie badań naukowych związanych z przyrodą regionu oraz popularyzacja wiedzy biologicznej.
Pierwsze lata działalności miały charakter organizacyjny. Zakład Biologii obejmował trzy pracownie: botaniki, zoologii oraz anatomii człowieka, w których zatrudnionych było pięciu nauczycieli akademickich. Mimo niewielkiej liczby pracowników rozpoczęto systematyczne tworzenie zaplecza laboratoryjnego, gromadzenie zbiorów dydaktycznych i naukowych oraz organizację zajęć terenowych. Od początku istotnym kierunkiem badań stały się zagadnienia związane z przyrodą Pomorza Środkowego, którego bogactwo przyrodnicze stwarzało szerokie możliwości prowadzenia badań florystycznych, faunistycznych i ekologicznych. Ważnym elementem działalności jednostki było również nawiązywanie współpracy z regionalnymi instytucjami zajmującymi się ochroną przyrody i gospodarką środowiskową.
Rosnący potencjał kadrowy i naukowy doprowadził w 1975 roku do przekształcenia Zakładu Biologii w Instytut Biologii. W jego strukturze funkcjonowały Zakład Botaniki, Zakład Zoologii, Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska oraz Zakład Chemii. Instytut zatrudniał wówczas 35 pracowników naukowo-dydaktycznych, w tym sześciu profesorów. Pierwszym dyrektorem Instytutu został prof. dr hab. Wojciech Górski – wybitny ornitolog i organizator życia naukowego, którego działalność miała znaczący wpływ na rozwój biologii w Słupsku. Lata siedemdziesiąte i osiemdziesiąte były okresem intensywnego rozwoju kadry naukowej, rozbudowy bazy laboratoryjnej oraz umacniania pozycji Instytutu w środowisku akademickim. W tym czasie rozwijano również współpracę z innymi krajowymi ośrodkami naukowymi, co sprzyjało podnoszeniu poziomu prowadzonych badań oraz rozwojowi młodej kadry naukowej.
W historii słupskiej biologii szczególne miejsce zajmuje prof. dr hab. Zbigniew Mudryk, którego działalność naukowa, organizacyjna i dydaktyczna przez wiele lat wywierała istotny wpływ na rozwój jednostki. Jako wieloletni dyrektor Instytutu Biologii oraz kierownik zespołów badawczych przyczynił się do umocnienia pozycji słupskiego ośrodka biologicznego w kraju. Pod jego kierownictwem rozwijano nowoczesne kierunki badań z zakresu mikrobiologii środowiskowej, ekologii mikroorganizmów oraz funkcjonowania ekosystemów wodnych. Badania te zaowocowały licznymi publikacjami naukowymi, rozwojem współpracy międzynarodowej oraz promocją młodych pracowników naukowych.
W kolejnych latach rozwijano zarówno działalność dydaktyczną, jak i badawczą. Pracownicy Instytutu prowadzili badania z zakresu botaniki, zoologii, ekologii, fizjologii roślin i fizjologii zwierząt, biologii środowiskowej oraz ochrony przyrody. Szczególne miejsce zajmowały badania dotyczące ekosystemów Pomorza, awifauny regionu, funkcjonowania jezior i rzek oraz przemian zachodzących w środowisku pod wpływem działalności człowieka. Stopniowo poszerzano także zakres badań o zagadnienia z zakresu mikrobiologii, biologii molekularnej oraz monitoringu środowiska, odpowiadając na rozwój współczesnych nauk biologicznych. Rozwojowi działalności naukowej towarzyszyło kształcenie kolejnych pokoleń nauczycieli biologii, biologów oraz specjalistów z zakresu ochrony środowiska. Absolwenci słupskiej biologii podejmowali pracę w szkolnictwie, administracji, instytucjach ochrony przyrody, laboratoriach oraz jednostkach naukowo-badawczych, współtworząc potencjał intelektualny regionu.
Zmiany zachodzące w polskim szkolnictwie wyższym po 1989 roku oraz kolejne reformy systemu nauki wpłynęły również na funkcjonowanie biologii w Słupsku. Jednostka dostosowywała swoją strukturę organizacyjną i ofertę dydaktyczną do nowych uwarunkowań, rozwijając jednocześnie nowe kierunki badań oraz współpracę z krajowymi i zagranicznymi ośrodkami naukowymi. W tym okresie znacząco wzrosła aktywność pracowników w pozyskiwaniu krajowych i międzynarodowych projektów badawczych oraz publikowaniu wyników badań w renomowanych czasopismach naukowych. W kolejnych latach dyrektorami Instytutu Biologii byli: dr hab. inż. Edward Ratuszniak, prof. AP, prof. dr hab. Krystian Obolewski, dr Dorota Morka oraz prof. dr hab. Oleg Aleksandrowicz.
Istotna reorganizacja nastąpiła w roku akademickim 2019/2020. W wyniku reformy struktury Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku (wcześniej Akademii Pomorskiej w Słupsku) zlikwidowano wydziały, tworząc instytuty. Katedra Biologii weszła w skład Instytutu Biologii i Nauk o Ziemi (dyrektor – dr hab. inż. Anna Jarosiewicz, prof. UP). Funkcję kierownika Katedry Biologii pełniła w latach 2019–2023 dr hab. Halina Tkaczenko, prof. UP.
Kolejnym ważnym wydarzeniem w historii jednostki było utworzenie z dniem 1 września 2023 roku samodzielnego Instytutu Biologii. Na mocy Zarządzenia Rektora Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku Katedra Biologii została przekształcona w Instytut Biologii, którego dyrektorem został dr hab. Tomasz Hetmański, prof. UP. Wydarzenie to stanowiło zwieńczenie wieloletniego rozwoju biologii na słupskiej uczelni oraz potwierdzenie jej znaczenia w strukturze Uniwersytetu. Utworzenie samodzielnego Instytutu stworzyło również nowe możliwości rozwoju badań naukowych, umiędzynarodowienia działalności oraz rozszerzania współpracy z krajowymi i zagranicznymi partnerami.
Obecnie Instytut Biologii kontynuuje tradycje zapoczątkowane ponad pół wieku temu. Prowadzi badania naukowe obejmujące różnorodne dziedziny nauk biologicznych, uczestniczy w krajowych i międzynarodowych projektach badawczych oraz kształci studentów na kierunkach Biologia i Biotechnologia. W działalności Instytutu nadal istotne miejsce zajmują badania nad środowiskiem przyrodniczym Pomorza oraz zagadnienia związane z ochroną różnorodności biologicznej. Coraz większą rolę odgrywają również badania z zakresu biologii eksperymentalnej, biotechnologii, mikrobiologii środowiskowej, ekologii oraz ochrony przyrody, prowadzone z wykorzystaniem nowoczesnej infrastruktury badawczej.
Ponad pięćdziesięcioletnia historia biologii w Słupsku jest świadectwem systematycznego rozwoju, zaangażowania wielu pokoleń pracowników i studentów oraz konsekwentnego budowania ośrodka nauk biologicznych o ugruntowanej pozycji. Dorobek osób tworzących słupską biologię pozostaje trwałym elementem historii Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku i stanowi fundament dalszego rozwoju Instytutu Biologii. Dzięki połączeniu wieloletniej tradycji z nowoczesnym podejściem do badań naukowych i kształcenia, Instytut Biologii pozostaje jednym z ważnych ośrodków nauk biologicznych w północnej Polsce oraz aktywnie uczestniczy w rozwiązywaniu współczesnych problemów związanych z biologią, ochroną środowiska, różnorodnością biologiczną i zrównoważonym rozwojem.
Profesorowie emerytowani:
prof. dr hab. Zdzisław Bogucki
prof. dr hab. Jerzy Pawłowski
prof. dr hab. Jan Trojanowski
prof. dr hab. Zbigniew Witek
dr hab. inż. Edward Ratuszniak, prof. AP
dr hab. Elżbieta Wołk, prof. AP